Logo Turfroute
De geschiedenis tot leven gebracht op de Turfroute

De geschiedenis tot leven gebracht op de Turfroute (foto A. Veenstra)


Geschiedenis


In een grijs verleden bestond Zuidoost-Friesland voor een groot deel uit onbewoonbare moerassen. Alleen op de hoger gelegen zandgronden was bewoning mogelijk. Dat waren dan ook de plekken waar de eerste bewoners zich hebben gevestigd. In de loop der jaren is in de drassige gebieden veen ontstaan. Veen bestaat uit samengeperste plantaardige resten.

In de Middeleeuwen ontdekte men dat gedroogd veen (turf) goed kan worden verbrand. Lange tijd, zelfs tot in het begin van de vorige eeuw, is turf gebruikt als brandstof voor bijvoorbeeld het verwarmen van huizen. De vraag naar turf was groot, zodat met de winning en verkoop van turf geld kon worden verdiend.

In de tweede helft van de 16e eeuw is vanuit Heerenveen in Zuidoost-Friesland de vervening begonnen. Rijke zakenlieden kochten de veengronden op. Er zijn daarbij samenwerkingsverbanden ontstaan, zoals de Schoterlandse Compagnie en de Opsterlandse Veencompagnie. De eigenaren van de veengronden (verveners) namen arbeiders aan voor het afgraven van het veen.

Het winnen van turf was zwaar werk en het werd slecht betaald. Vaak moesten de arbeiders hun levensmiddelen ook nog tegen te hoge prijzen bij de verveners inkopen. Ook kwam het regelmatig voor dat de vervener een café uitbaatte en daar het loon aan de arbeiders uitbetaalde. Daarbij werd een deel van het geringe loon door de arbeiders ter plekke omgezet in alcoholhoudende consumpties, met alle gevolgen van dien. De veenarbeiders leidden vaak een miserabel en armoedig bestaan. Deze misstanden hebben bijgedragen aan de opkomst van het socialisme in Zuidoost-Friesland.

Bij de vervening van Zuidoost-Friesland zijn, met de schop, vaarten en wijken gegraven om vrachten turf per schip naar de plaats van bestemming te kunnen vervoeren. In de loop der tijd werden de vaarten en wijken door economische ontwikkelingen steeds minder gebruikt en voor een deel zelfs gedempt. Vanuit de pleziervaart ontstond in de zeventiger jaren van de vorige eeuw weer belangstelling voor de vaarwegen in Zuidoost-Friesland. Stichting De Nije Kompanjons heeft zich ingezet voor de instandhouding en het opnieuw bevaarbaar maken van die vaarwegen. Dat heeft geleid tot de Turfroute.

Turfvaartdagen Appelscha


Eens in de twee jaar, in de even jaren, vinden in Appelscha de Turfvaartdagen plaats: een groot tweedaags evenement over de ambachtelijke beroepen rond turfwinning en turfvaart. Oude tijden herleven tijdens deze dagen. De tijd wordt een kleine eeuw teruggezet. Er zijn veel oude schepen aanwezig zoals skûtsjes, pramen, tjalken, snikken, slepers en opduwers. Tijdens dit evenement dragen de vrijwilligers en standhouders historische kledij.

It Damshûs, Nij Beets

It Damshûs (foto J. Knevelman)

Veen

Veen (Wikimedia, foto Jeffdelonge)

It Damshûs, Nij Beets

It Damshûs (foto C. Breider)

© Stichting De Nije Kompanjons